صفحه نخست
پیوندهای روزانه

دوشنبه 12 شهریور 1397 ساعت 7:54 ب.ظ

بهبود بهره وري تنها به معني انجام كارها نيست، بلكه مهمتر اين است كه درست ترين كارها به بهترين نحو انجام شود به عبارت ديگر بهبود بهره‌وري تنها انجام بهتر امور نيست. بلكه مهمتر از آن انجام بهتر امور درست است. عوامل موثر بر بهره وري سازماني را مي توان در دو گروه بندي كلي شامل تقسيم بندي آنها مطابق تقسيم بندي سازمان بين المللي كار‌(ILO) و در رقابت الگوي ماهواره اي عملكرد سازماني بيان نمود (32).

 

 

 

 

 

 

 

شكل يك الگوي ادغام شده د رمورد عوامل موثر بر بهره وري از ديدگاه I.L.O

شكل فوق طرح ادغام شده‌اي در مورد عوامل موثر بر بهره وري است كه بر اساس گزارش مرخروجي و لينگ[1] است كه طبقه بندي پيشنهادي آن نيز مطابق تقسيم بندي (ILO) مي باشد.

بنابراين به وضوح مي توان دريافت كه اولين گام مديريت در راستاي افزايش بهره‌وري دامنه مشكلات ونواحي بحراني در چهار چوب دو گروه عوامل داخلي يا دروني بوده و گام بعدي تشخيص عوامل قابل كنترل است.

همچنين هر يك از عوامل داخلي و خارجي خود به عوامل جزئي قابل تفكيك هستند كه هر يك از آنها را به طور خلاصه مورد بررسي قرار مي دهيم. (32).

الف- عوامل داخلي موثر بر بهره‌وري سازمان

عوامل داخلي موثر بر بهره وري سازمان به دو گروه تقسيم مي‌گردند:

1-   الف- عوامل نرم افزاري

عواملي هستند كه تقريبا در كوتاه مدت به آساني قابل تغييرند و شامل نيروي انساني، سازمان و نظام روشهاي كار و شيوه‌هاي مديريت

2-الف- عوامل سخت افزاري

عواملي هستند كه به آساني قابل تغيير نيستند. اين عوامل شامل توليدات و يا خدمات توليد شده سازمان، ماشين آلات، تجهيزات است. اين طبقه بندي ما را كمك مي‌كند كه اولويتها را مشخص كنيم و اينكه بدانيم چه عوامل به آساني و با هزينه اندك قابل تغيرند و چه عواملي با هزينه زياد و در دراز مدت مي توانند تغيير كنند و در نتيجه رهنمود خوبي براي افزايش بهره وري خواهد بود.

1-الف- بررسي عوامل نرم افزاري

الف- افراد (نيروي انساني)

سازمانها از نرم افزار تشكيل يافته‌اند و بدون افراد سازماني وجود نخواهد داشت و همه سازمانها صرفنظر از اهداف، اندازه و ساختار در يك عامل وجه مشترك دارند بنابراين تمامي افراد يك سازمان از جهت بهبود بهره وري نقش دارند به طوري كه در نگرش جديد به افراد از آنها بعنوان يك منبع استراتژيك و از ارزنده ترين دارائيهاي يك سازمان ياد شده و در جهت بهبود بهره وري منبع اصلي و عامل عمده به شمار مي روند، تأكيد بر جنبه بهبود بهره وري نيروي انساني و خصوصاً روحيه و انگيزه او (بعنوان عامل اصلي رفتار تمامي انسانها) مي باشد كه بهترين تاثير را در افزايش بهره وري خواهد داشت و بدون توجه به اين عامل يعني بهره وري نيروي انساني بهره وري مورد انتظار از سرمايه يا انرژي نيز به دست نخواهد آمد، چرا كه حتي سازمان مطلقاً با روباتها تجهيز شده باشند و در وضعيت اتوماسيون كامل باشند، باز كنترل ونگهداري آن محتاج مديراني است كه بيش از پيش نيازمند بهره‌وري اند.

به طور خلاصه ايجاد زمينه هاي مشاركت و همكاري، استفاده از نظرات كاركنان در هدف گذاريها، توجه به رفتارهاي انساني، هدفها، برخوردها و تضادها، برداشتن موانع ارتباطي، رعايت استانداردهاي عملكرد و سعي در بهبود آن، توجه به رضايت از نوع كار و شغل، مهم و پر اهميت دانستن كار و سودمند نشان دادن آن عوامل انگيزشي در كار، نظير دادن آزادي براي خلاقيت كاهش نارضايتي‌هاي ناشي از مسائل حقوقي، وجود محيطهاي سالم و برخورد از بهداشت رواني و تأمين امنيت رواني و تركيب نيروي  كار از نظر سن، جنس، مهارت و آموزش و تعداد كاركنان عملي وتخصصي نحوه روابط انساني و سيستم پرداخت دستمزد و تخصيص ساير امكانات رفاهي و . از عوامل موثر بر بهره‌وري نيروي انساني مي باشد.

ب- سازمان و سيستم

نحوه سازماندهي و وجود سيستمهاي كارآمد در هرسازمان در افزاش بهره‌وري موثر است. رعايت اصول شناخته شده وحدت فرماندهي، واگذاري مسئوليت، نظارت و كنترل تقسيم كار، ايجاد هماهنگي و سيستم هاي پرسنلي،  اطلاعات مديريت و از ضروريات اداره هر سازماني است.

ج- روشهاي كاري

يكي از متغيرهاي موثر بر بهره وري سازماني روش هاي انجام كار است و كليه تحقيقات انجام شده حكايت دارد كه از نظر آماري همبستگي شديدي بين ارتقاء سطح بهره وري و اصلاح روشهاي انجام كار وجود دارد.

جابجايي و جانشين كردن نيروي انساني، ابزاري است كه به كار گرفته مي‌شوند محيطهايي كه براي توليد و خدمات انتخاب مي شوند، تجهيزاتي كه براي توليد يا خدمات انتخاب و به كار گرفته مي‌شوند. همه روشهاي انجام كار هستند. روشهاي كار با تجزيه وتحليل سيستماتيك روشهاي موجد حذف كارهاي زايد و انجام كارهاي ضروري تر، به طور موثرتر و با كوشش كمتر زمان و هزينه كمتر بهبود مي‌يابد. مطالعه كار و مطالعه روش، آموزش و ابزارهاي مهمي براي بهبود روشهاي كار مي باشند.

د- روشها و سبك مديريت

به طور كلي مديريت دو وظيفه اصلي را در مورد سازمان به عهده دارد. وظيفه اول حفظ و نگهداري سيستم موجود و وظيفه دوم پيشرفت و بهبود آن سيستم است و هر دو وظيفه كاملا تابع مجموعه سياستهايي است كه مديران رده بالا اتخاذ مي نمايند. براي رسيدن به هدف پيشرفت و بهبود و افزايش بهره وري نقش مديران موسسات از ديگران مهمتر به نظر مي رسد، زيرا اين امر يعني بهبود بهره وري سازماني اساساً در سطح مديريت شروع شده و در حيطه مسئوليت مديران است. حتي اين نظر وجود دارد كه در برخي از كشورها، مديريت 75  درصد سهم را در افزايش بهره وري دارد، زيرا مديريت مسئول استفاده موثر از تمام منابع تحت كنترل سازمان است.

2-الف- عوامل سخت افزاري

الف- محصول (خدمات)

مقدار پولي كه يك مصرف كننده براي يك محصول يا خدمت با كيفيت معين مي‌پردازد، ارزش استفاده آن محخصول مي باشد كه اين ارزش با طراحي بهتر محصول يا خدمات بهبود مي يابد. منظور از عامل بهره وري محصول يا خدمات آن است كه محصولات يا خدمات ارائه شده تا چه اندازه نيازهاي بازار را تأمين مي‌كند. به طور خلاصه ارضا نياز مشتري در نهايت باعث افزايش بهره وري سازمان توليد كننده يا ارائه دهنده كالا يا خدمات مورد نظر خواهد شد.

ب- ماشين آلات وتجهيزات

ماشين آلات، تجهيزات و امكانات نقش مهمي در برنامه افزايش بهره وري از طريق زير ايفا مي كنند:

-        تعمير و نگهداري مناسب و به موقع ماشين آلات، تجهيزات و امكانات

-        كاركرد ماشين آلات و تجهيزات در شرايط مطلوب و استفاده بهينه از آنها

-        افزايش ظرفيت سازمان توليدي يا خدماتي با حذف تنگناها و كمبودها و انجام اقدامات تصحيحي و اصلاحي بر روي آنها

-        كاهش زمانهاي عاطل و استفاده موثر و مطلوبتر از ظرفيت امكانات و تجهيزات به علاوه توجه به مواردي ديگر همچون نحوه بهره‌وري، دوام و عمر ماشين آلات و تجهيزات و امكانات، نوآوري و هزينه و سرمايه گذاري، ساخت و توليد مهمي در افزايش بهره وري تجهيزات و امكانات خواهد بود.

ج- تكنولوژي

تكنولوژي و نوآوري اهميت و تاثير قابل ملاحظه‌اي در افزايش حجم كالا يا خدمات ارائه شده دارد. بالا رفتن كيفيت كالاها، خدمات ارائه شده و بهتر شدن شرايط فيزيكي كار از عوامل بهبود بهرهوري در اين بخش محسوب مي شوند.

د- موارد و انرژي

تلاش براي كاهش مصرف و صرفه جويي در مصرف مواد و انرژي- حتي در ميزان كم - مي‌توان نتيجه قابل ملاحظه‌ و نتايح باور نكردني در افزايش بهره‌وري به بار آورد.

ب- عوامل خارجي موثر بر بهره وري سازمان

عوامل خارجي شامل سياستهاي دولت، مكانيزمهاي نهادي، شرايط نگهداري اقتصادي، اجتماعي و سياسي دسترسي به امكانات مالي، آب و برق، حمل ونقل ارتباطات و مواد اوليه است، تمام اين عوامل بر بهره وري يك سازمان اثر مي‌گذارند، عوامل مذبور بايد هنگام برنامه‌ريزي و اجراي بهره‌وري توسط مديريت درك گرديده و مورد توجه قرار گيرد.

الف- تغييرات ساختاري

تغييرات ساختاري در جامعه اغلب بر  بهره وري مالي و بهره وري سازمانها، مستقل از مديريت سازمان تاثير مي گذارند،  البته اين رابطه و تاثير در بلند مدت دو طرفه است، درست همانگونه كه تغييرات ساختاري بر بهره وري، بهره‌وري نيز ساختار را تحت تاثير قرار داده و موجب تعديل ساختار مي گردد و تغييرات ساختاري تنها نتيجه توسعه اقتصادي و اجتماعي نيستند بلكه علت و موجب نيز مي‌باشند.

1-تغييرات اقتصادي

مهمترين تغييرات اقتصادي شامل تغيير در الگوي اشتغال، توليد ناخالص داخلي كشور، قوانين و مقررات مالي و مالياتي و پولي و ارزي عواملي هستند كه بر افزايش بهره‌وري در سطح كلان موثرند.

2-تغييرات جمعيتي

تغييرات جمعيتي شامل نرخ رشد جمعيت و تركيب نسبي جمعيت بر بهره وري اثر دارند كشوري كه نرخ رشد جمعيت آن بالاتر از نرخ رشد توليد سرانه ملي و رشد ظرفيتهاي آموزشي باشد با مشكلات بسياري مواجه خواهد شد.

3-تغييرات اجتماعي

تغييرات ساختاري در نيروي كار هم به شكل جمعيتي است و هم به شكل اجتماعي. در ميان عوامل اجتماعي بايد به افزايش درصد و تعداد زنان و همچنين جوانان اشاره نمود. در حال حاضر هر چند هنوز نسبت زنان كمتر از مردان است، اما اين روند بر بهره وري سازمانها تاثير مي گذارند و ساختار بهره گيري از اين سازمانها را تغيير مي دهد.

تمامي اين تحولات و دگرگونيهاي اعتقادي و سنتها بر تحولات اجتماعي و اقتصادي و ساختار آنها اثر مي گذارد و كشورها به موازات جهت گيري‌هاي توسعه كه امري ضروري و اجتناب ناپذير است بايد نهادها اجتماعي را بازسازي وبازنگري نمايند كه همگي اين تغييرات و اصلاحات نمي توانند از ديدگاههاي كارآفرينان وتاثير آنها بر بهره وري ناديده گرفته شوند.

ب- منابع طبيعي:

مهمترين منابع طبيعي عبارتند از نيروي انساني، انرژي ومواد اوليه قابليت و توانايي يك ملت براي ايجاد، تجهيز و استفاده ا زاين منابع براي افزايش بهره‌وري اهميت دارد.

ج- دولت و زيرساخت‌ها:

دولتها از طريق سياستها، راهبردها، خط مشي‌ها، مكانيزم هاي كنترلي، برنامه‌ و قانوگذاريها مي توانند بر بهبود يا كاهش بهره وري سازمان ها در هر كشور اثر بگذارد.

برخي از عمده‌ترين عوامل وابسته به دولت عبارتند از:

-        عمليات سازمان هاي دولتي و عملكرد و كارآيي آنها

-        قوانين و مقررات دولتي مانند سياستهاي كنترلي قيمت، ماليات، مزد حقوق و

-        معيارها و انگيزه و اقدامات مالي نظير نرخ بهره، تعرفه‌ها

-        رقابت سازمانهاي دولتي و عمومي با ساير سازمانها

-        اجبار به فعاليت در منطقه خاص، اعطاي كمك و يارانه و يا قطع آنها

الگوي ماهواره‌اي عملكرد سازماني

الگوي ماهواره اي عملكرد سازمان، بهره وري سازماني را برآيند عوامل چندي مي داند كه مهمترين آنها را چنين معرفي كرده است.‌(212).

الف- ساختار سازمان

در بررسي ساختار سازمان، نوع تشكيلات، سيستمهاي گوناگون مديريتي، سيستمهاي اطلاعاتي و انعطاف پذيري سازمان مد نظر است.

ب- دانش

دانش لازم براي بهره وري سازماني، دانش فني، اداري، فرايند انساني و سيستم است.

ج- موقعيت استراتژيك:

در مطالعه منابع غير انساني، به تجهيزات، محيط كاري، نوع تكنولوژي، ميزان سرمايه گذاري و نقدينگي پرداخته مي شوند.

د- موقعيت استراتژيكي:

موقعيت استراتژيكي سازمان را نوع فعاليتهاي آن خط مشي‌ها اجتماعي و كم كيف نيروي انساني سازمان و تغييرات محيطي شكل مي‌دهند.

هـ- فرآيند انساني:

منظور از فرايند انساني ارزشهاي حاكم بر افراد و گروهها و نگرشها و هنجارها وتعامل هاي ميان آنها است. تلفيق عوامل فوق و همچنين تركيب بهينه بين آنها نه تنها براي دستيابي به اهداف جاري سازمان و نيازهاي اجتماعي لازم است، بلك جهت فرايند تغيير در جهت رسيدن به هدفها و نيازهاي آتي سازمان نيز ضروري است.

عوامل موثر بر بهره وري از ديدگاه «ناكاياما»:

ناكاياما معتقد است عوامل موثر بر بهره وري دو نوع است:

الف) عوامل كوتاه مدت

ب) عوامل بلندمدت

تغييرات كوتاه مدت در بهره وري غالبا به ميزان انگيزه پرسنل براي كار و بهبود روشها و سيستم هاي جاري و گردش كار و تغييرات در ميزان فشار كار و نوسانات بستگي دارد. انواع عوامل بلند مدت موثر بر بهره وري عبارتند از:

-        ايجاد و توسعه محصولات و خدمات جديد

-        معرفي روشهاي جديد در ارائه خدمات و توليد

-        كشف منابع جديد براي توليد و ارائه خدمات

-        يافتن كانالهاي جديد بازاريابي و مشتريان جديد براي خدمات.

-        عقلايي كردن ساخت اقتصادي و بهره وري.



[1] - Mukheryee and singh



دانلود مقاله و پایان نامه
(0 نظر)
(29 بازدید)
نوشته شده توسط fsad wqwd
  بازدید کل: 556   بازدید امروز: 32   بازدید یک ماه اخیر: 223